انرژی تجدیدپذیر در جهان | آمار تولید، رشد و چالش‌ها

تولید برق از طریق منابع انرژی

منابع انرژی تجدیدپذیر، مسئول تولید 29.1 درصد از برق جهانی در سال 2012 و در مجموع 8440 تراوات بر ساعت (Twh) است. مابقی 70.9 درصد (20591 تراوات بر ساعت) برق تولیدی را می‌توان به سوخت‌های فسیلی، انرژی هسته‌ای، نیروگاه‌های تلمبه ذخیره‌ای و سوخت‌ها تجدیدناپذیر دیگر نسبت داد که برق تولیدی جهانی از تمام این منابع به میزان 29031 تراوات بر ساعت، در سال 2022 است.

مجموع تولید برق از سال 2011 سالانه به اندازه 2.4 درصد افزایش داشته است. انرژی‌ها تجدیدپذیر دارای نرخ رشد 6.1 درصد، و در عین حال انرژی‌های تجدیدناپذیر دارای نرخ رشد 1.3 درصد بوده‌اند. فقط در سال 2022، برق حاصل از انرژی‌های تجدیدپذیر دارای رشد 7.2 درصدی نسبت به سال 2021 بود.

به هر حال نرخ رشد بیشتر یا برابر، نسبت به چند دهه اخیر وجود دارد. از سال 2010 بیشترین رشد برق تولیدی، حاصل انرژی‌های تجدیدپذیر همچون انرژی باد و خورشید (یعنی انررژی تجدیدپذیر متغیر) بود. این مقدار به میزان 11.7 درصد از برق جهانی در سال 2022 رسید و دارای رشد 18.2 درصدی نسبت به سال 2021 بود.

 تولید برق تجدیدپذیر از طریق منبع انرژی

طی دهه‌های گذشته، چشم‌انداز منابع انرژی تجدیدپذیر دارای تنوع معناداری بوده است. در عین حال که انرژی آبی سهمی در حجم تولید برق داشته است، انرژی‌های تجدیدپذیر متغیر، پیوسته سهم‌شان را در ترکیب برق جهانی افزایش داده‌اند. این افزایش از 1.1% تولید انرژی تجدیدپذیر در سال 2000 به 40.2% در سال 2022 رسیده است.

در سال 2020، انرژی آبی به عنوان بزرگترین منبع برق تجدیدپذیر باقی مانده که منجر به تولید 4330 تراوات بر ساعت شده که به طور متوسط دارای افزایش 0.8 درصدی نسبت به سال 2021 بود. پس از آن انرژی باد با تولید 2098 تراوات برق، معرّف 14% افزایش نسبت به سال 2021 بود. انرژی خورشیدی دارای سریعترین رشد به عنوان منبع انرژی تجدیدپذیر بود. این منبع انرژی در سال‌های اخیر تولید 1294 تراوات و افزایش سالانه بیش از یک چهارم (25.6%) را شاهد بود.

انرژی زیستی نیز دارای تولیدی به میزان 619 تراوات بر ساعت و افزایش 1.5 درصدی بود. درعین‌حال انرژی زمین‌حرارتی دارای سهم تولید به میزان 97 تراوات بر ساعت و انرژی دریایی دارای تولی نزدیک به 1 تراوات بر ساعت بود.

تولید برق تجدیدپذیر با توجه به منطقه

از لحاظ تولید برق تجدیدپذیر، آسیا در سال 2022 به عنوان قاره پیشرو در جهان با تولید 3749 تراوات بر ساعت برق و افزایش 9.3 درصدی تولید برق توسط انرژی آبی و خورشیدی بود. این مقدار باعث جبران کاهش تولید از طریق انرژی زیستی و انرژی باد شده است.

پیشروان تولید برق تجدیدپذیر بر اساس قاره‌ها

امریکای شمالی برای اولین بار با تولید 1493 تراوات بر ساعت برق و حدود 8.6 درصد بین منابع انرژی و با وجود افت تولید برق از طریق انرژی زیستی، در جایگاه دوم قرار گرفته است. قاره اروپا به تولید 1462 تراوات بر ساعت برق و با توجه به کاهش 0.6 درصدی نسبت به سال 2021، پرداخته است. امریکای جنوبی به میزان 940 تراوات بر ساعت برق تولید کرد. این میزان نشان‌دهنده افزایش 11.9 درصدی به دلیل بازیابی انرژی آبی و نقش بالاتر انرژی خورشیدی است.

اوراسیا با تولید 363 تروات بر ساعت برق دارای افزایش تدریجی 2.5 درصدی تولید برق توسط انرژی خورشید و باد همراه با کاهش متوالی تولید برق توسط انرژی آبی بود. افریقا با تولید 205 تراوات بر ساعت برق با رشد متوسط 3.5 درصدی بین تمام منابع انرژی بود.

قاره اقیانوسیه با تولید 125 تراوات بر ساعت برق دارای افزایش رشد 14.1 درصدی بین تمام منابع انرژی بود. امریکای مرکزی و کارائیب دارای تولید 57 تراوات بر ساعت برق با افزایش 1.3 درصدی بود. خاورمیانه با تولید 47 تراوات بر ساعت برق، شاهد افزایش 16.9 درصدی به دلیل افزایش استفاده از انرژی باد و گسترش مستمر انرژی خورشیدی بود.

سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در تولید برق ترکیبی مناطق

از لحاظ تولید ترکیبی برق در مناطق، امریکای جنوبی به عنوان قاره پیشرو در این مسیر است. 75.0% برق تولیدی آن حاصل منابع تجدیدپذیر بویژه انرژی آبی می‌باشد که نماینده سه چهارم انرژی تجدیدپذیر این قاره است.

قاره اروپا میزان 40.5 درصد از برقش حاصل انرژی‌های تجدیدپذیر با ترکیب‌های متنوع است که شامل: 35.7 درصد انرژی باد، 33.3 درصد انرژی آبی، 16.1 درصد انرژی خورشیدی، 14.0 درصد انرژی زیستی، 0.8 درصد انرژی زمین‌حرارتی است. امریکای مرکزی و کارائیب به همراه قاره اقیانوسیه هر دو میزان 38 درصد از برق‌‌شان را از انرژی‌های تجدیدپذیر تولید می‌کنند.

در امریکای شمالی، انرژی‌های تجدیدپذیر دارای سهم 27 درصدی در زمینه تولید برق ترکیبی را دارند، درحالیکه در قاره آسیا، این رقم برابر با 26.2 درصد است. اوراسیا دارای تولید 23.5 درصدی برق تجدیدپذیر و افریقا دارای سهم 22.8 درصدی است. در پایان خاورمیانه به طور معناداری عقب افتاده است که صرفا 3.4 درصد از برق تولیدش توسط انرژی تجدیدپذیر تولید می‌شود.

وضعیت کشورهای گروه G20 و G7

کشورهای گروه G20 و G7 در سال 2022، برق حاصل از انررژی تجدیدناپذیر بیشتر و برق حاصل از انرژی تجدیدپذیر کمتری را نسبت به میانگین جهانی 29.1% تولید کرده‌اند. کشورهای گروه G20 میزان 28.9% از برق‌شان را توسط منابع تجدیدپذیر درحالیکه کشورهای گروه G7 میزان 28.5% از برق‌شان را توسط انرژی‌های تجدیدپذیر تولید کرده‌اند. هر دو گروه دارای شکست‌های مشابهی از لحاظ منابع تجدیدپذیر بودند.

از میان تمام برق‌های تولیدی حاصل از انرژی‌های تجدیدپذیر در سال 2022، کشورهای گروه G20 دارای 46.3% انرژی برق‌آبی، 28.4% انرژی بادی، 16.5% انرژی خورشیدی، 7.9% انرژی زیستی و مقدار ناچیزی از انرژی زمین‌حرارتی بودند. کشورهای گروه G7، دارای 36.6% انرژی برق‌آبی، 33.1% انرژی بادی، 18.0% انرژی خورشیدی، 9.5% انرژی زیستی و 1.2% از انرژی زمین‌حرارتی بودند.

بازبینی ظرفیت تولید حاصل از انرژی تجدیدپذیر

جدیدترین آمار آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA)[1] شامل بعضی از بازبینی‌های جزئی مربوط به ظرفیت تولید انرژی‌های تجدیدپذیر است. گزارش این آمار در مارس 2024 ارائه شد. مجموع ظرفیت تولید انرژی تجدیدپذیر در سال 2023  دارای کاهش 5.2 گیگاواتی تا 3865 گیگاواتی بود. این کاهش به دلیل انجام اصلاحات در نیروگاه‌های برق‌آبی و انرژی زیستی بود.

ارقام بازبینی‌شده نشان می‌دهد که در پایان سال 2023، انرژی تجدیدپذیر نماینده 3.9 تراوات یا 43.0% نسبت به 9.0 تراوات از مجموع ظرفیت جهانی از جمله انرژی‌های تجدیدناپذیر است. این مورد نشان‌دهنده افزایش بی‌سابقه 14 درصدی از سال 2022 است. چنین رشدی موید روند اخیر میزان رشد سالانه 10 درصدی  (از 2017 تا 2023) است. در بین انرژی‌های تجدیدپذیر، ظرفیت متغیر انرژی‌های تجدیدپذیر دارای افزایش 23.4 درصدی نسبت به سال 2022 بوده و به 27.1% از مجموع ظرفیت رسیده است.

مابقی ظرفیت تاسیسات برابر با 5.1 تراوات (57%) از انرژی تجدیدناپذیر متشکل از 4.5 تراوات (50.4%) از سوخت‌های فسیلی، 398 گیگاوات (4.4%) از انرژی هسته‌ای، 142 گیگاوات (1.6%) از ذخایر پمپاژشده و 45 گیگاوات (0.5%) از انرژی‌های تجدیدناپذیر دیگر است. روندهای اخیر، انرژی‌های تجدیدپذیر را به عنوان منابعی با سریعترین رشد ظرفیت در همراه با کاهش انرژی‌های تجدیدناپذیر و از رده خارج کردن گسترده تاسیسات سوخت فسیلی در چندین کشور، در نظر می‌گیرد.

سهم منابع و رشد ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر در سال 2023

در سال 2023، انرژی خورشیدی به عنوان بزرگترین منبع انرژی تجدیدپذیر با ظرفیت 36.7% یا 1418 گیگاوات، و به دنبال ان انرژی برقی‌آبی با 32.7% یا (1265 گیگاوات)، انرژی بادی 26.31% یا 1017 گیگاوات، انرژی زیستی با 3.9% یا 149 گیگاوات و میزان ناچیزی از انرژی زمین‌گرمایی و دریایی بود.

سهم انرژی‌های تجدیدپذیر متغیر (باد و خورشید) به میزان 63.0 درصد از ظرفیت انرژی تجدیدپذیر، افزایش داشته است که نشان‌دهنده تغییر به سمت این منابع انرژی تناوبی است. جایگاه انرژی خورشیدی به عنوان منبع ظرفیتی مهم همچنان در سال‌هایی آینده برقرار است که به بازتاب سلطه خود یعنی 347 گیگاوات از 473 گیگاوات انرژی تجدیدپذیر در سال 2023 می‌پردازد.

افزایش ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر دارای رشد قابل‌توجهی در 23 سال گذشته بوده است که در سال 2023 شاهد اوج 473 گیگاواتی ظرفیت جدید انرژی‌های تجدیدپذیر بودیم. همچنین سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در افزایش طرفیت سالانه به طور مداوم افزایش داشته است که در سال 2023 به 85.5 درصد رسیده است. افزایش طرفیت انرژی‌های تجدیدناپذیر همچنان ثابت مانده یا با گذشت سال‌ها کاهش یافته است که از سال 2019 به به شکل سالانه زیر 80 گیگاوات رسیده است.

 دستیابی به هدف سه‌برابرسازی تولید برق تا سال 2030

افزایش ظرفیت 473 گیگاواتی استفاده از انرژی‌های  تجدیدپذیر در سال 2023 نشان‌دهنده 14% افزایش و بیشترین رشد سالانه از سال 2000 است. اما این میزان برای سه برابرسازی ظرفیت استفاده از انرژی تجدیدپذیر با هدف تولید 11 تراوات برق تا سال 2030 همچنان ناکافی به نظر می‌رسد.

حفظ این نرخ رشد صرفا باعث تولید 9.7 تراوات برق از طریق انرژی‌های تجدیدپذیر تا سال 2030 می‌شودکه 1.5 تراوات کمتر از هدف مورد نظرمان است. اگر نرخ رشد تاریخی 10% سال 2017 استمرار یابد، جهان تنها به 7.5 تراوات از انرژی حاصل از منابع تجدیدپذیر دست می‌یابد و طبق هدفمان به اندازه 3.7 تراوات (32.6%) کسری داریم.

برای دستیابی به هدفمان ، نیازمند حداقل نرخ رشد سالانه 16.1% از سال 2022 تا 2030 هستیم. با وجود رشد بی‌سابقه سال 2023، همچنان پایین‌نر از نرخ رشد مطلوب برای رسیدن به هدفمان قرار داریم.

با آغاز سال 2023 به عنوان اولین سال پیشرفت برنامه‌مان، دنیا با کاهش 2.1 درصدی مواجه شده است. معنایش اینست که طی سال‌های باقمانده از دوره هدف، ظرفیت منابع تجدیدپذیر باید بیش از نرخ 16.1 درصد از هدف اصلی مان افزایش یابد تا به جبران کمبودها بپردازیم. طی هفت سال باقیمانده نرخ رشد 16.4 درصد از هم‌اکنون ضرورت دارد.

تولید حرارت

حرارت تجاری برای اهداف مختلفی استفاده می‌شود، و در آمار این نوع حرارت را به نام ژول حرارتی می‌نامند. در بین عباراتی همچون ظرفت برق، تولید برق، و تولی حرارت، اخرین عبارت معمولا از لحاظ نفوذ انرژی تجدیدپذیر با عقب‌ماندگی‌هایی همراه است. در سال 2022، تنها 6.3 درصد از تولید حرارت جهانی حاصل منابع انرژی تجدیدپذیر بود که در مجموع برابر با 936 پتا ژول بود. مابقی 93.7 درصد (یعنی 13886 پتا ژول) توسط سوخت‌های فسیلی و میزان ناچیزی از منابع هسته‌ای و انرژی‌های تجدیدناپذیر دیگر تولید شد.

سهم تولید حرارت تجدیدپذیر در سال 2000 از 2.5 درصد افزایش یافته است، اگرچه همراه با نرخ رشد کمتری نسبت به برق بوده است. انرژی زیستی دارای بیشترین سهم است، که دارای سهم 91.6 درصدی از حرارت تجدیدپذیر در سال 2022 با توجه به نرخ‌های تاریخی مشابه بود. منابع قابل‌توجه دیگر شامل انرژی زمین‌گرمایی و انرژی حرارت خورشیدی است. اروپا به عنوان قاره پیشرو در این مسیر در زمینه تولید حرارت تجدیدپذیر و نماینده 92.1 درصد از تولید جهانی حرارت تجدیدپذیر و با سهم انرژی تجدیدپذیر 10.7 درصد از 8028 پتاژول حرارت تولیدی، در منطقه است. قاره آسیا میزان 6351 پتاژول حرارت در سال 2022 تولید کرده است اما کمتر از 1 درصد ان حاصل منابع تجدیدپذیر است. در نهایت، قاره امریکا میزان 443 پتاژول حرارت در سال 2022 تولید کرده است که 8.2 درصد از آن حاصل منابع تجدیدپذیر است.

اطلاعات انرژی‌های تجدیدپذیر دیگر

آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA)، تراز مرتبط با انرزی تجدیدپذیر را برای تعداد مشخصی از کشورها ایجاد کرده است. این ترازها در مورد اطلاعات دو سال اخیر (یعنی سال 2021 و 2022) در  گزارش خاصی در دسترس است و در مورد سال‌های دیگر به صورت آنلاین در دسترس است. در پایان، داده‌های مربوط به شاخص‌های اهداف توسعه پایدار (SDG)^[2] یعنی شاخص 7.a.1 (جریان‌های مالیه عمومی بین‌المللی در زمینه انرژی‌های تجدیدپذیر) و شاخص 7.B.2 (ظرفیت سرانه تاسیسات انرژی تجدیدپذیر) نیز در این گزارش آورده شده است.

در صورت هر گونه پرسش، لطفا با ما از طریق آدرس ایمیل statistic@irene.org تماس برقرار کنید.

[1] International Renewable Energy Agency

[2] Sustainable Development Goal